Có những vùng đất mà mỗi lần nhắc tới, người ta lại thấy nhớ da diết cái vị ngọt lành của cá tôm sông nước, cái hăng hăng của rau đồng, cái béo bùi của ốc luộc sả. Miền Tây Nam Bộ là như thế. Nơi mà thiên nhiên hào phóng ban tặng đủ thứ đặc sản, từ những con cá linh, con tép bạc cho tới mớ rau dại mọc ven bờ, để rồi bữa cơm nhà nào cũng đậm đà, ấm cúng.
Ở xứ sở kênh rạch chằng chịt này, chỉ cần thả lưới, giăng câu hay buông cần nơi khúc sông trước nhà, là đã có ngay mớ cá tươi rói. Cá lóc đồng, cá trê, cá rô, cá sặc… loại nào thịt cũng chắc, ngọt và thơm tự nhiên. Nhưng có lẽ, thứ đặc biệt nhất mà người dân quê tôi hay kéo lên từ những mẻ lưới nặng trịt, ấy là tôm càng xanh.
Nhìn con tôm càng xanh, cái càng dài bự, da xanh đậm, đã thấy ham. Mang về, người ta có thể chế biến đủ kiểu: tôm càng xanh luộc nước dừa ngọt lịm, nướng than hồng chấm muối ớt xanh, hay cầu kỳ hơn là lăn bột chiên giòn. Nhưng nhắc tới tôm càng xanh là phải kể tới món tôm càng xanh nấu bún nước dùng ngọt thanh từ tôm và xương, thêm chút me chua nhẹ, ăn kèm rau sống và bánh hỏi, chấm nước mắm nêm. Món này ngon tới nỗi, ai đã ăn một lần là nhớ mãi. Còn gì bằng một tô bún tôm càng xanh nóng hổi, đậm đà mặn ngọt, vừa chua vừa cay, thêm chút béo ngậy của nước cốt dừa. Hay đơn giản hơn, tôm càng xanh nấu canh chua với trái giác, bạc hà, ăn với cơm trắng cũng đủ làm bữa cơm gia đình thêm phần hấp dẫn.
Nhưng không chỉ có tôm cá. Tuổi thơ của biết bao đứa trẻ miền Tây gắn liền với những buổi trưa hè lội sông bắt ốc. Tôi còn nhớ như in những lần mải mê rong chơi, leo lên cây ổi, cây khế hái trái ăn, rồi bị má đánh đòn. Rồi có những lúc biết phụ má, xách rổ ra đồng mót rau, bắt ốc. Mấy con ốc nhỏ xíu vậy thôi mà về làm được biết bao nhiêu món ngon. Ốc giác đem đổ bánh xèo, ốc đắng bắt về bóp chanh, ốc lát, ốc bươu thì luộc sả, chấm nước mắm gừng hay chén nước mắm ớt tỏi cay cay, mặn mặn, ngọt ngọt. Chỉ nghĩ tới thôi đã thấy thèm.
Ngoài ốc, đồng ruộng miền Tây còn có biết bao loại cá đồng khác. Cá lóc, cá rô, cá trê, cá sặc, cá lòng tong… con nào con nấy nhỏ thôi nhưng thịt thơm và ngọt tự nhiên, không thể nào trộn lẫn. Người ta có thể chế biến chúng thành vô vàn món ăn bình dân mà đưa cơm vô cùng. Cá lóc đồng kho tộ với tiêu, ớt, ăn với rau luộc, chấm nước mắm me còn gì tuyệt hơn. Cá trê chiên giòn chấm mắm gừng, da giòn, thịt béo, thơm phức. Hay đơn giản là món cá rô kho tương, đậm đà mặn ngọt, ăn với cơm nóng thì hết sảy.
Đặc biệt, phải kể tới món ốc bươu luộc sả. Những con ốc bươu bự, tròn tròn, sau khi luộc lên, thịt trắng tươi, nóng hổi. Dùng tăm khều ra, chấm vào chén nước mắm sả ớt chua ngọt, cay nồng. Cái vị ngọt của thịt ốc hòa quyện với vị mặn mà của nước mắm, vị the the của sả, vị cay xé lưỡi của ớt tất cả tạo nên một hương vị khó quên. Món này không chỉ là món nhậu khoái khẩu của các ông sau ngày mùa mệt nhọc, mà còn là món ăn vặt tuổi thơ của biết bao người.
Thế nhưng, ốc không chỉ để luộc hay làm mồi nhậu. Người miền Tây còn có thể chế biến ốc thành món ăn cơm ngon lành, chắc bụng. Băm nhuyễn sả ớt, trộn với thịt ốc đã lễ sẵn, rồi đem kho khô. Món ốc kho sả ớt thơm lừng, cay cay, mặn mặn, ăn với cơm nóng thì không còn gì bằng. Cầu kỳ hơn, ốc còn có thể nấu cà ri, béo ngậy, thơm phức mùi nước cốt dừa.
Cơm nhà miền Tây giản dị lắm. Nguyên liệu chẳng cần đi đâu xa, chỉ cần ra vườn hái mớ rau, ra sông thả lưới bắt con cá, hay mua ở chợ quê là đã có đủ. Chợ quê miền Tây là cả một kho tàng ẩm thực. Rau trái xanh tươi, đủ loại: rau dền, rau ngót, mồng tơi, bầu bí, khổ qua… toàn là rau nhà trồng, không phân thuốc. Còn cá thì tươi roi rói: cá lóc, cá rô, cá trê, tép bạc… nhìn là thấy ham.
Những món ăn từ cá đồng, tôm tép, ốc… không chỉ ngon mà còn gợi nhớ về một thời tuổi thơ. Như món cá lóc đồng kho tộ, thịt cá chắc, ngọt, thấm đượm nước mắm, tiêu, ớt. Cá trê nấu canh chua với bạc hà, giá đỗ, ăn kèm rau sống. Cá trê chiên giòn chấm mắm gừng. Hay đơn giản là món tép bạc rang khế, chua chua, mặn mặn, ăn với cơm nóng. Mỗi món ăn đều mang một hương vị riêng, nhưng tất cả đều đậm đà, mộc mạc và vô cùng quen thuộc.
Còn nhớ những buổi trưa hè, ngồi dưới gốc dừa mát rượi, ăn món cháo cá lóc rau đắng. Vị ngọt của cá, vị bùi của gạo, vị đắng nhẹ của rau tất cả hòa quyện tạo nên một hương vị khó quên. Hay món cá kèo nướng muối ớt, thơm lừng, chấm nước mắm me, ăn kèm rau sống. Những món ăn dân dã ấy, không chỉ là thức ăn mà còn là cả một bầu trời kỷ niệm.
Miền Tây còn có những đặc sản độc đáo mà ai cũng phải một lần thử. Cá thòi lòi, loài cá có hình dáng kỳ lạ, thường leo lên cành cây, bãi bồi. Thịt cá thòi lòi chắc, trắng, thơm, đem nướng muối ớt thì ngon khỏi chê. Chấm miếng thịt cá nóng hổi vào chén muối ớt chanh, cắn một miếng, vị ngọt của thịt cá tan ra, hòa quyện với vị mặn, chua, cay đúng là một trải nghiệm khó quên. Hay con ba khía, nhỏ hơn cua biển nhưng thịt chắc, ngọt. Ba khía có thể luộc, rang me, rang tiêu, hay làm mắm. Mắm ba khía là đặc sản nức tiếng của miền Tây, mặn mòi, thơm nồng, ăn với cơm nóng hay chấm rau luộc đều ngon.
Đối với những ai đã từng xa quê, những món ăn dân dã ấy không chỉ là ẩm thực, mà còn là sợi dây kết nối với ký ức, với tuổi thơ, với tình thân. Cảnh chiều tà, khói bếp bay lên từ mái nhà ai, mùi thơm của nồi cá kho, của nồi cơm mới tất cả tạo nên một bức tranh quê bình dị mà ấm áp. Có những người con xa xứ, mỗi lần nhắc tới quê nhà, lại nhớ tới những món ăn mẹ nấu, nhớ tới cái vị ngọt của cá tôm đồng, cái hăng hăng của rau dại, cái béo bùi của ốc luộc.
Có thể cuộc sống nơi phố thị đầy đủ tiện nghi, nhưng với nhiều người, được trở về miền Tây, được sống chậm lại, được ăn những bữa cơm nhà giản dị từ những nguyên liệu quê hương, mới thực sự là hạnh phúc. Bởi lẽ, những món ngon từ cá đồng, tôm tép, ốc… không chỉ là thức ăn, mà còn là hồn cốt của miền sông nước, là nơi lưu giữ những ký ức đẹp nhất của một thời thơ ấu. Ai đã từng một lần nếm thử, chắc chắn sẽ nhớ mãi.
